Overslaan en naar de inhoud gaan

Armoede

Over verontwaardiging, moed en een genereus hart

In gesprek met Brenda | 4 maart 2021

‘Hier wil ik mogelijk maken dat de pioniers hun ideeën kunnen ontplooien. Hun passie kunnen botvieren. Dat de vrijwilligers kunnen doen waarvan ze dromen. Dat zij tijd hebben om mensen te beluisteren. Er kunnen zijn voor wie een babbel nodig heeft. Dat zij met hen kunnen aanschuiven aan de koffie. Dat ze met mensen in armoede weer kunnen dromen van vakantie, van rust en ruimte in hun hoofd. En die dromen kunnen waarmaken.’ Aanstormend sociaal werker Brenda zet tijdens haar stages de schouders onder Welzijnsschakel Opstapje in Halen en Hasselt. Met een hart dat klopt voor menswaardigheid.

“Ik deed het graag, mijn werk
poetsen bij mensen thuis.
Mensen die rekenden op mijn hulp.
Toen kwamen de rugklachten
en lukte het niet meer.
Maar ik hield van mijn werk.
Ik wilde anderen kunnen helpen,
luisteren, bijstaan als het nodig is
Een lichtpuntje zijn in levens.

Ik zocht een alternatief
een pad dat bij me paste.
Te dikwijls ging ik op gesprek bij organisaties
bij consulenten met te weinig tijd
een te volle agenda
een (te?) strak omlijnde bevoegdheid.

Van het kastje naar de muur
Dat straatje ken ik nu.
Het maakte me woest.
Toen besloot ik dat het écht wel anders moest.
Dat ik kon bijdragen.
Dat ik sociaal werker zou worden
op mijn manier.

Waardig moest het zijn
Nabij de mensen
Gaten dichtend in de hulpverlening
Bruggen leggen over ravijnen die ontstaan
door procedures en zogenaamde efficiëntie.
Wegwijzers plaatsen
in het doolhof van de hulpverlening.

Tijd moest er zijn.
tijd om te luisteren naar kwetsbare mensen,
om na te denken over wat wijs is om te doen.
om dingen uit te proberen
om ergens voor te staan!

En hier ben ik nu
bij Welzijnsschakel ’t Opstapje
Als bijna professional, omringd door prachtige vrijwilligers.
Hier is het wél. Waardigheid. Tijd. Luisterbereidheid. Creativiteit.
Bruggen bouwen. Gaten stoppen.
Hier zijn we allemaal mens
hier delen we dezelfde rechten.
Hier mag iedereen zijn. Hier is geen straatje tussen kast en muur.

Straks is het coronavirus bedwongen.
Dan leven we weer op, dan kunnen we er weer helemaal zijn.
En dan, nog even, studeer ik af.
Hier wil ik blijven. Hier wil ik bijdragen.

Hier wil ik mogelijk maken…
Dat de pioniers hun ideeën kunnen ontplooien
Hun passie kunnen botvieren.
Dat de vrijwilligers kunnen mogelijk maken waarvan ze dromen.
Dat zij tijd hebben om mensen te beluisteren. Er kunnen zijn voor wie een babbel nodig heeft.
Dat zij met hen kunnen aanschuiven aan de koffie. En samen genieten van taart op zondag.
Dat ze met mensen in armoede weer kunnen dromen van vakantie,
van rust en ruimte in hun hoofd.
En die dromen kunnen waarmaken.

Straks zijn we zover.
Nog even en ik studeer af.
Thuisgekomen ben ik al.”

Brenda

In gesprek met

Brenda (26) is moeder van een dochtertje van vijf. Ze woont in Hasselt. Ze maakte een ingrijpende loopbaankeuze toen duidelijk werk dat haar werk als huishoudhulp om gezondheidsredenen niet meer kon. In haar zoektocht naar een nieuwe toekomst, botste ze op structuren en procedures die haar boos maakten. Uit die verontwaardiging ontstond de moed om weer te gaan studeren. Als sociaal werker wil ze bijdragen aan een hulpverlening waarin de kwetsbare mens centraal staat. Brenda doet stage bij Welzijnsschakel ’t Opstapje, die een werking heeft in Zelem (Halen) en Sint-Lambrechts-Herk (Hasselt).

Dit verhaal werd gepubliceerd op 4 maart 2021 in de categorie Armoede.

Neergepend door

Griet Bouwen is Storyweaver voor het netwerk Iedereen Verdient Vakantie. Ze houdt van een hartelijk gesprek en stelt graag vragen die een verschil maken. Heb je zelf een verhaal dat je graag deelt? Contacteer onze redactie en zet je verhaal kracht bij.

Wij laten jou niet los!

In gesprek met Bert Reniers | 21 december 2020

‘Mensen komen naar hier voor het gezelschap, om eens iemand te zien. Vaak zitten ze voor de rest van de week alleen’, zegt Bert Reniers, coördinator van Ontmoetingshuis De Moaozoart in Lokeren. Laat ontmoeting en samenzijn nu net zijn wat in dit coronajaar wegvalt. ‘We doen al het mogelijke om bereikbaar te zijn en om mensen veilig te ontmoeten. Het is heel belangrijk dat we nu als essentieel beroep worden gezien. Voor vele mensen in armoede, eenzaamheid en met psychische problemen is dat ook echt zo.’

Keukenploeg coronaproof aan het werk
Gelukkig zijn er in de tweede lockdown meer activiteiten in De Moazoart mogelijk, want de eenzaamheid en mentale problemen zijn erg groot.

 

Het is vrijdagmiddag en enkele vrijwilligers van De Moazoart zijn druk in de weer. Normaal kunnen mensen hier tweemaal per week terecht voor een warme maaltijd aan een goedkoop tarief. In november moest het sociaal restaurant weer de deuren sluiten. De vrijwilligers organiseerden zich weer anders.
Nu kunnen mensen hier hun maaltijd aan de deur afhalen. Waar nodig brengen ze de maaltijden naar huis. Iedereen draagt een mondmasker, mensen houden afstand en wachten buiten hun beurt af. Vaak is er even tijd voor een babbel. Het is beperkt, maar zo belangrijk!
Bert: ‘Van in het begin hebben we de veiligheidsmaatregelen heel streng opgevolgd. Er was nog meer angst toen. Mensen houden zich strikt aan de regels en spreken elkaar erop aan. Zo is er hier nog nooit een besmetting geweest. Zo kunnen we nog in beperkte mate activiteiten organiseren. Dat is echt essentieel, want de nood aan sociale contacten is erg hoog.’

Mensen ervaren het hier als hun plek

Elke vrijwilliger heeft zijn of haar eigen verhaal. En telkens klinkt daaruit hoe belangrijk Bert en zijn collega Kozeta en De Moazoart zijn geweest. Om stappen te zetten, om een moeilijke situatie aan te pakken of vol te houden. Uit ieders verhaal spreekt dankbaarheid. Een wil om anderen te helpen. Goesting om zich in te zetten in De Moazoart. Bert: ‘We hebben veel vrijwilligers. We hebben ook een groot aanbod, iedereen vindt wel iets dat hij graag wil doen. De vrijwilligers geven de werking en kalender mee vorm. Mensen ervaren het als hun plek.’

Een plek waar mensen welkom zijn. Waar ze gelijkgestemden vinden. Waar ze hun verhaal mogen doen. Waar ze zich niet schamen voor de armoede. Waar ze elkaar vooruit helpen. Waar ruimte is voor nieuwe initiatieven. En zeker ook een plek van ambiance, ontspanning en nieuwe avonturen.
Wat heel bijzonder is: mensen brengen nieuwe mensen mee. Ook onderweg spreken ze mensen aan als ze zien dat iemand in nood is. Bert: ‘Mensen krijgen hier kansen. Ze mogen hier proberen en ook fouten maken. Dat maakt veel mogelijk.’

Op zoveel manieren proberen we bereikbaar te blijven

Sinds maart gaan Bert, Kozeta en vrijwilligers op drempelgesprek. Ze gaan langs bij mensen die anders naar het sociaal restaurant of één van de werkingen komen. ‘Iedereen is blij met ons bezoek. Zo ervaren ze dat we aan hen denken. Ze kunnen hun verhaal eens doen. We deelden ook veel paas- en sint-pakketten uit. Veel mensen sluiten zich op. Soms zagen ze al zo lang niemand. Dan stimuleren we hen om buiten te komen. Om te kijken wat wel nog kan. Gelukkig zijn er in de tweede lockdown meer activiteiten in De Moazoart mogelijk, want de eenzaamheid en mentale problemen zijn erg groot.’

“Uit ieders verhaal spreekt dankbaarheid. En een wil om anderen te helpen. En goesting om zich in te zetten in De Moazoart.”

De doucheruimte en wasplaats van De Moazoart blijven open. Deelwerkingen zoals de vrouwengroep blijven doorgaan voor een beperkte groep. Mensen kunnen nog steeds een afspraak maken voor opvoedingsondersteuning, jobcoaching of met om het even welke vraag. Dat echte contact is heel belangrijk.
Bert: ‘Mensen mogen altijd bellen voor een afspraak. Ze mogen mij ook altijd een facebookbericht sturen. We schrijven boodschappen op de venster. Mensen kunnen elkaar veilig ontmoeten in de tuin. Via drempelgesprekken en belrondes proberen we contact te houden. Ik plan veel wandelingetjes met mensen. We kunnen er niet alleen rustig dingen bespreken, ondertussen komen ze ook buiten. Mensen sluiten zich vaak op, dus dat proberen we te voorkomen.’

Het verschil voor iemand kunnen maken geeft telkens een kick

Ze zijn zeer talrijk, de situaties waarin Bert en De Moazoart de voorbije tijd het verschil maakten voor mensen in heel precaire situaties.
Voor families met kinderen zonder computer die nood hebben aan huiswerkbegeleiding.
Voor een meisje dat thuis misbruikt wordt.
Voor een man die dakloos is en door een vrijwilliger mee naar De Moazoart wordt gebracht.
Voor iemand met een drugproblematiek die door hun hulp eindelijk terecht kan in een afkickkliniek. Voor iemand met zelfmoordneigingen die nog niet terecht kan in een Centrum voor Geestelijke Gezondheid.
Voor mensen die er eindelijk nog eens tussenuit konden tijdens de uitstappen naar Geraardsbergen en Puyenbroeck deze zomer. Ze genoten van elkaars gezelschap en hadden even een vakantiegevoel.

“Ik plan heel veel wandelingetjes met mensen. We kunnen er niet alleen rustig dingen bespreken, ondertussen komen de mensen ook eens buiten.”

Bert: ‘We botsen op beperkingen en wachtlijsten van diensten, en op coronabeperkingen. We komen in contact met de lelijke kanten van mensen en het leven. Uiteindelijk vind ik het vooral wijs dat mensen ons contacteren en de moed hebben om me te vertrouwen. Zoals in de situatie van kindermisbruik. Ik krijg er energie van als ik mensen kan helpen, als ik een verschil kan maken voor iemand. Ik ben geen psycholoog, maar ik kan wel met iemand praten, kijken wat mogelijk is. Of tien keer bellen naar een dienst om schot in een situatie te krijgen.'

Nu de solidariteit en binnenkort weer samen genieten

De Moazoart bereikt voornamelijk mensen in armoede. De werking draait om vijf aspecten, namelijk vrije tijd, vorming, hulpverlening en belangenbehartiging. Daarvoor werkt De Moazoart samen met een tiental organisaties. Bert: ‘We werken vanuit een vertrouwensrelatie en vertrekken van wat mensen nodig hebben en willen. We hebben ook de fun, het plezier en de succesverhalen.’ In dat rijtje passen cultuur, uitstappen en vakantie.

“Deze kerst zullen we samen met partners bij 450 mensen een kerstmenu en cadeautje brengen."

Die positieve insteek is belangrijk, vertelt Bert: ‘Vroeger waren de Lokerse Feesten en De Fonnefeesten voor veel van onze mensen een tijd om binnen te blijven. Nu werken ze er als vrijwilliger en genieten ze samen. Nieuwe ervaringen en een leuke dag samen, daar draait het om. Als we samen op uitstap gaan, of naar een concert van Niels De Stadsbader of Fleetwood Mac.’

Samen maken ze grote activiteiten en feesten waar. Zowel voor het plezant samenzijn als om geld in te zamelen voor de werking van De Moazoart. De Moazoartfeesten, een kerstfeest voor 450 mensen… Maar niet in 2020. ‘Deze kerst zullen we samen met onze partners van de Dienst Samenleving van de stad Lokeren, Rotary Lokeren en vele vrijwilligers bij 450 mensen een kerstmenu en cadeautje brengen. Samen met een drempelgesprek. Natuurlijk is dat niet hetzelfde. We hopen wel dat ze zo toch nog een lekkere en fijne Kerst beleven. Dat we hen een beetje warmte kunnen geven. En dat ze ervaren dat we – elk in ons eigen huis – toch samen horen.’

sociaal restaurant Moazoart
 

De Moazoart startte ook een solidariteitsactie ‘Lokeraar helpt Lokeraar’* om geld in te zamelen. Zodat De Moazoart ook volgend jaar het verschil kan maken voor vele Lokeraars in armoede en eenzaamheid. Bert ervaart dat de solidariteit dit jaar gegroeid is. Hij hoopt dat ze er samen de moed in kunnen houden, en kunnen uitkijken naar 2021. Waar weer meer contact mogelijk zal zijn. Waar mensen weer kunnen dromen van uitstappen, cultuur en reizen. Waar de Lokerse Feesten misschien weer door kunnen gaan. Waar De Moazoart voor het eerst met een hele groep op weekend naar de Ardennen zal gaan. En waar de solidariteit hopelijk een blijver is.
 

* De actie Lokeraar helpt lokeraar van De Moazoart zoekt minstens 1000 Lokeraars om een bijdrage te doen om 1000 Lokeraars in armoede te kunnen helpen.
** Activiteiten op de foto's zijn conform de op het moment van foto van kracht zijnde COVID-regelgeving, of van voor de pandemie.

 
Bert Reniers

In gesprek met

Bert Reniers is coördinator van Ontmoetingshuis De Moazoart in Lokeren. Dat is een geïntegreerde basisvoorziening en erkende Vereniging waar armen het woord nemen. Met een warm onthaalpunt en een divers ondersteunings- en activiteitenaanbod richten ze zich naar mensen in armoede in Lokeren.
Bert is een fervent reiziger, hij geniet van het ontdekken en de vrijheid. Op avontuur zijn kop kunnen leegmaken is zo belangrijk, ‘anders zou ik deze job niet kunnen doen!’. Daarom is hij blij dat vrijwilligers de Rap Op Stapwerking in De Moazoart mogelijk maken. En dat ze met vakantie-ervaringen ook het verschil kunnen maken voor mensen. Hij droomt ervan om met de hele Moazoartgroep ooit naar Disneyland Parijs te gaan. En dat door acties en sponsoring iedereen kan meegaan aan een betaalbare prijs.

 

Dit verhaal werd gepubliceerd op 21 december 2020 in de categorie Armoede.

Els Hillaert

Neergepend door

Els Hillaert leeft op van inspirerende verhalen horen en delen, invoelend luisteren, woorden die de kern raken, zorgzaam samenwerken en meewerken aan diepgaande verandering. Sinds maart 2020 is ze verhalenwever bij Iedereen Verdient Vakantie en ook als freelancer schrijft ze graag heldere en bezielde tekst en verhalen voor waarde.n.volle initiatieven.

De aanstekelijkheid van elkaar helpen en versterken

In gesprek met Jan Piepel Van Gulck | 11 mei 2020

Ons verhaal start met een gesprek aan de toog, toen dat nog kon, ergens begin februari. Over armoede, alles zelf uitzoeken, de lastigheid van de administratie, een berg ideeën om hier verandering in te brengen en ondersteuning te bieden aan mensen in nood. Over creatief bezig zijn als troost. Ik ga naar huis met in mijn jaszak een kleurrijk artistiek naamkaartje van ‘Jan Piepel van Gulck’. Die ‘Piepel’ blijft me bezighouden. Ik spreek af met Jan, de mensenman, zoals ik hem stilletjes voor mezelf begin te noemen. Voor een langer gesprek.

Eind februari was het zover. Een stevige babbel over wat iemand drijft om de wereld te willen verbeteren. Spontaan, recht voor de raap, en voeten-op-de-grond als hij is, vertelt Jan honderduit over zijn leven. Over frustratie en kwaadheid over wat niet gebeurt. Over hoe moeilijk het is gehoor en medestanders te vinden. We blijven steken in onze zoektocht naar wat er wél is. Kleine sprankeltjes van menselijkheid en waardigheid. Kunnen we die ergens vinden, en daar aanhaken?

Het is niet klaar, die namiddag, ons gesprek. Dat we nog eens gingen afspreken voor een vervolg. En wel bij het Rap op Stap kantoor in Temse. Onbekend voor Jan. Ik nodig hem uit om samen te gaan ontdekken wat vakantie kan betekenen voor mensen in armoede, hoe hen dat sterker maakt, en een opstap kan zijn erkenning van het mens-zijn.

En toen kwam dat virus... Noodgedwongen stellen we onze afspraak uit tot onbekende datum, wanneer het Rap op Stap kantoor terug open mag. Maar onze eerste ontmoeting blijft me bezig houden. Het artistieke naamkaartje op mijn bureau roept om aandacht. Ik wil niet wachten tot ‘na’. Ik ben nieuwsgierig naar wat deze tijd doet met Jan. Hoe het zit met de frustratie en kwaadheid. En met zijn gedrevenheid om anderen te helpen.

Vandaag breien we een telefonisch vervolg aan ons gesprek, met het virus dat over onze schouder meekijkt. Ondertussen schoot het particulier initiatief ‘Temse Schenkt’ uit de startblokken. De organisatie werkt samen met Welzijnsschakels en verzamelt en levert voedselpakketten bij gezinnen in armoede. Jan is er als vrijwilliger actief, en put enorme voldoening en vreugde uit het mee kunnen organiseren en helpen.

Cartoon van JVG

Hoe gaat het met jou, Jan, in deze Coronatijd?

Jan: ‘We hebben dit nog nooit meegemaakt, het is iets nieuws en we moeten nog uitzoeken hoe we hier mee omgaan. Ik merk wel dat ik er zelf heel kalm onder blijf. Ik ben het ook gewend om in afzondering te leven, en heb mijn bezigheid met cartoontekenen, dichten en artwork. In de kring rond mij zie ik mensen wel rustiger worden, na de eerste licht paniekerige weken. Een ‘gezapiger’ leven doet zijn intrede. Het is heel oké om even niks te doen. We zijn in het verleden veel te opgejaagd geraakt. We ontdekken wat het betekent om écht mens te zijn, wat waardevol is. We worden uitgedaagd om creatief te zijn.

“Het Valt Wel Mee

We hoeven niet naar de oorlog.
Thuis is het knus en gezellig.
Niets moet, alles kan en mag.
Een virus krijgt ons niet klein.

We hoeven niet naar de oorlog.
Online, een belleke, geniet gewoon.
Een pint, een heel lekker gerechtje.
Een virus krijgt ons niet klein.

Heb geen angst, wees wel alert.
Knik eens meer een goeiendag.
Glimlach, lach, wees nu positief.
Een virus krijgt ons niet klein.”

(gedicht van JvG)

Ik leer nieuwe mensen kennen door het vrijwilligerswerk dat ik doe bij ‘Temse Schenkt’. Mensen die ik waarschijnlijk anders nooit zou tegenkomen. Deze contacten zijn op een vreemde manier intenser, ondanks de fysieke afstand. We zijn oprecht geïnteresseerd in hoe het gaat en wat ons bezig houdt deze dagen.’

Wat zie jij ontstaan, onderweg in jouw engagement?

Jan: ‘Veel mensen willen écht wel iets doen voor een ander. Ik beleef dit mee vanop de eerste rij. Ook hoe aanstekelijk dit werkt. Onder onze vrijwilligers zijn er die omwille van de situatie tijd vrij kregen. Zij boden zich spontaan aan om mee te helpen. Gezinnen die eerder voedselpakketten kregen, gaan - ondanks het weinige dat ze hebben - zelf op zoek om ook iets te kunnen geven. Het brengt vreugde.

Onze vrijwilligersgroep groeit dag aan dag. Ik denk dat we dit alles nog niet zo snel gaan vergeten. Ik zie ook verwondering bij onze vrijwilligers. Zoals die keer toen een groep vrouwen van de moskeevereniging eten klaarmaakte dat wij konden verdelen. De moslimgemeenschap schenkt en doet heel veel. De solidariteit over de geloofsgemeenschappen heen is wel bijzonder om te zien.

We werken sinds deze week ook met andere organisaties samen. Viervoeters In Nood is één van. Zij runnen vier voedselbanken voor dieren en schenken ons voedsel voor dieren. Huisdieren blijken ook een grote troost, voor veel mensen.

Iedereen werkt samen en draagt bij, we steunen elkaar waar nodig.’

En wat ‘hierna’?

‘Goh, ik leef niet echt op hoop of verlangen, ik ben heel rationeel. Dat is zo gekomen door wat ik in het verleden allemaal mee gemaakt heb: chronische pijnen, ontslagen worden, niet kunnen terugvallen op werkloosheidsuitkering, afglijden naar depressie... Creatief bezig zijn heeft me toen op de been gehouden, nog steeds eigenlijk.

Een deel van mijn artwork schenk ik aan organisaties, die het per opbod verkopen om de werking van hun organisatie te steunen. Mijn hart klopt voor organisaties die mensen sterker maken opdat ze  in deze wereld kunnen staan. Organisaties die mensen kansen geven en kansen helpen grijpen.

Zoals het Antwerpse sociaal voetbalproject Citypirates bijvoorbeeld. Ik vind het inspirerend hoe zij dat aanpakken. Met voetbal als motor stomen zij jongeren klaar voor de toekomst. Met elke voetballende jongere wordt een persoonlijk ontwikkelplan opgesteld, waarin zowel voetballen, leren en omgang met elkaar aan bod komt. Heel straf!

Ik zie dat ook als ik onderweg ben voor ‘Temse Schenkt’ en materiaal bij de gezinnen breng. Waar eerst verlegenheid en soms ook schaamte was om hulp te vragen en te ontvangen, zie ik nu ouders die een langer gesprek willen aangaan. En blije kinderen die ons rond de nek zouden vliegen, maar dat kan natuurlijk niet. We krijgen tekeningen van hen cadeau. Het is of ze bijna letterlijk uit hun schulp kruipen.

kindertekeningen

Ja, misschien schuilt er dan toch wel een verlangen en hoop: dat bij de mensen die we helpen de moed groeit om opnieuw deel te kunnen nemen in de samenleving. Dat ieder in zijn waardigheid mag zijn. Een stap naar meer erkenning als ‘mens’. Na de Corona gaan we met onze groep nadenken over het aanreiken van een stappenplan aan minderbedeelden, om samen met hen te werken aan een plek voor ieder in de maatschappij. 

Een grote, stille droom heb ik eigenlijk ook nog. Ik durf te hopen dat binnen tien jaar niemand nog in armoede hoeft te leven.’

En nu is het wel klaar. Zo besluit Jan onze fijne babbel. Wij zien elkaar terug, Jan, als het weer kan, in het Rap op Stap kantoor!

 

Artwork: Jan Piepel Van Gulck
Headerfoto: pixabay
Jan Piepel Van Gulck

In gesprek met

Jan Piepel Van Gulck woont in Temse, en was jaren actief als skimonitor en voetbaltrainer. Hij werkte in shifts, tot chronische rugpijn hem noodgedwongen op non-actief zette. Jan tekent aan een razend tempo’s cartoons, met een knipoog naar de actualiteit. Soms een beetje cynisch en donker, andere keren vrolijk en licht, altijd uitnodigend om even bij stil te staan en je gedachten te laten gaan. Hij schildert ook, pimpt levensgrote sculpturen tot kleurrijke kunstwerken, en maakt beelden van drijfhout uit de Schelde. Voor een gedichtje, klein en fijn, draait hij zijn hand niet om.  Daarnaast is Jan gepassioneerd bezig om mensen een duwtje in de rug te geven. Met zijn creatieve realisaties draagt hij bij aan de werking van organisaties die zich inzetten voor mensen die het moeilijker hebben in deze wereld.

Dit verhaal werd gepubliceerd op 11 mei 2020 in de categorie Armoede.

Els Meersschaert

Neergepend door

Els Meersschaert is altijd onderweg, met mensen. Vanuit haar woonplaats Elversele duikt ze met veel plezier de wereld in om af te spreken ergens in het land, voor een babbel, lekker eten, een koffie of een aperitief. Verbinding en echte ontmoeting creëren via betekenisvolle gesprekken, samen ontdekken en waarderen van wat werkt geeft Els energie. Verhalen van mensen over momenten die ze zelf beleefd hebben, vormen de basis van haar werk als facilitator bij tussentijd.

Ontroering aan het graf van Vincent van Gogh

In gesprek met Marc Beernaert en Marleen Supply | 14 februari 2020

Op de tafel pronkt een boek met de titel ‘Aan de onderkant ligt de lat altijd hoger.’ Het is een boek met verhalen van mensen die de realiteit achter de armoedecijfers elke dag in de praktijk beleven. Ik ben op bezoek bij Marleen Supply en Marc Beernaert in Ronse. Marleen werkte mee aan het boek, en ze is er fier op. ‘Het is belangrijk dat mensen weten wat je allemaal meemaakt als je arm bent,’ zegt ze. ‘Neem nu op vakantie gaan. Dat is financieel ontzettend moeilijk te realiseren. Daarnaast moet je ook tegen allerlei vooroordelen opboksen. Zoals het idee dat mensen in armoede toch altijd thuis zijn en daarom geen vakantie nodig hebben.’

Marleen en Marc zijn allebei verbonden met ATD Vierde Wereld, een organisatie die opkomt voor een samenleving zonder armoede en uitsluiting. Kris Roels, medewerker bij ATD Vierde Wereld, zit mee aan tafel. Kris is gepassioneerd om vakantie en uitstappen mogelijk te maken voor mensen die het financieel lastig hebben.

Een indrukwekkende belevenis

Een tijd geleden nodigde Kris Marc en Marleen uit voor een uitstap naar de opera in Brussel. Marc glimlacht als hij eraan terugdenkt. ‘Over de opera zelf weet ik niet veel meer maar wat een imposant gebouw was dat!’ Hij grinnikt. ‘En wat ik nooit zal vergeten is dat op een zeker moment het volledige doek naar beneden kwam. Dat was niet de bedoeling maar een indrukwekkende belevenis was het wel! We hadden iets meegemaakt.’

Zonder praal

Wat Marc ook ontzettend is bijgebleven is de uitstap naar Parijs die Marleen en hij samen met een groep ondernamen: een ontdekkingsdriedaagse naar het internationaal centrum van ATD Vierde Wereld in Méry-sur-Oise. Ze maakten kennis met het gedachtegoed van de stichter van de organisatie, Joseph Wresinski. Hij bond een  wereldwijde strijd tegen armoede aan en was er van overtuigd dat internationale uitwisseling daarbij van centraal belang is. ‘Het was interessant om meer over Wresinski te weten te komen,’ zegt Marc, ‘maar wat ik het meest bijzondere vond aan de uitstap was een bezoek aan het kerkhof vlakbij.’

graf Vincent Van Gogh
 

“Dat de grote van Gogh een leven in armoede had geleid, dat raakte me.”

Marc Beernaert

Marc haalt een kopje uit de kast met daarop een schilderij van Vincent van Gogh. ‘Van Gogh ligt begraven vlakbij het centrum van Wresinski, op het kerkhof van Auvers-sur-Oise,’ vertelt Marc. ‘Het is een graf zonder een steen of iets van praal, enkel met klimop. Dat de grote van Gogh een leven in armoede had geleid en enkel klimop als grafsteen had, dat raakte me heel erg.’

Kansen

Marleen draagt, naast de fijne herinneringen aan de uitstappen met ATD Vierde Wereld, ook warme herinneringen mee aan de vakanties die ze vroeger met haar kinderen beleefde. Via Pirlewiet en Iedereen Verdient vakantie trok ze een paar keer naar een vakantiehuis in Limburg. ‘Dat was goed geregeld want we hadden ter plaatse bijna geen extra kosten,’ vertelt Marleen. ‘We deden er dingen samen waar we thuis nooit toe kwamen: eens samen gaan zwemmen bijvoorbeeld of gaan wandelen in het bos.’

"Mensen lijken te denken dat mensen in armoede toch altijd thuis zijn en daarom geen vakantie nodig hebben.”

Marleen Supply

Marleen kijkt naar Kris. ‘Dat is lang geleden trouwens. Ik zou erg graag weer eens een paar dagen weg kunnen.’ Kris glimlacht. ‘Wel, dat kan geregeld worden. Ik heb net het nieuwe boek van Iedereen Verdient Vakantie gekregen en er staan heel wat mooie vakantiekansen in.’

 

Foto's in artikel: ATD Vierde Wereld
Headerfoto: Jill Wellington via Pixabay
Marc en Marleen

In gesprek met

Marc Beernaert is afkomstig van de kust. Nadat hij een tijd dakloos was, belandde hij via het OCMW van Oostende in de Vlaamse Ardennen. In het opvangcentrum van Ronse leerde hij Marleen Supply kennen. Marc is sinds kort aan het werk in een bedrijf voor bouwmaterialen. ATD Vierde Wereld is een internationale mensenrechtenbeweging die opkomt voor een samenleving zonder armoede en uitsluiting. ATD staat voor All Together for Dignity.

Het boek ‘Aan de onderkant ligt de lat altijd hoger’ vertelt levendige verhalen van mensen die de realiteit achter de armoedecijfers aan den lijve ondervinden. De verhalen werden opgetekend door Guy Malfait en Marijke Decuypere, medewerkers van ATD Vierde Wereld.

 

Dit verhaal werd gepubliceerd op 14 februari 2020 in de categorie Armoede.

Eva De Groote

Neergepend door

Eva De Groote dwaalt nieuwsgierig rond om mensen te ontmoeten en kleine verwonderingen in woorden te vatten. Met een voorgeschiedenis als organisator in de kunsten is ze vandaag onafhankelijk aan de slag als romanschrijver en verhalenvinder. 

Sleutels naar waardigheid

In gesprek met Kris Roels | 7 februari 2020

Hoe ga ik er geraken? Wat met mijn kat terwijl ik weg ben? Wat ga ik ginder concreet doen? Voor sommige vakantiegangers zijn dit grote zorgen. Leven met armoede komt met veel meer uitdagingen dan de meeste mensen zich kunnen voorstellen, vertelt Kris Roels. Hij is verbonden aan de organisatie ATD Vierde Wereld, een internationale mensenrechtenorganisatie die opkomt voor een samenleving zonder armoede en uitsluiting. ATD staat voor All Together for Dignity: allen samen voor waardigheid. Mensen op stap krijgen is voor Kris een belangrijke sleutel op weg naar waardigheid. ‘Kunst beleven en op vakantie trekken zijn wapens tegen armoede,’ zo citeert Kris de stichter van de organisatie, Joseph Wresinski.

Cultuur van de bovenste plank

Verschillende keren per jaar trekt Kris met een groep van ATD Vierde Wereld naar de pre-generale repetities van de Brusselse Muntschouwburg. Macbeth van Shakespeare passeerde de revue, ze beleefden het verhaal van Jeanne d’Arc op de vuurstapel, en nu is het uitkijken naar La Nozze di Figaro, met muziek van Wolfgang Amadeus Mozart. ‘Voor sommige van onze mensen zijn dit echt hoogtepunten,’ zegt Kris. Hij vertelt over een dame uit Oostende. ‘Telkens als er een nieuwe opera op stapel staat loopt ze op wolkjes,’ lacht Kris. ‘Ze herleeft als ze naar de opera kan en heeft er nadien nog een volle week deugd van.

“Echt luisteren naar mensen is echt essentieel.”

Kris Roels

Een museum in huis

Samen kunst beleven, en die ervaringen delen met anderen is bijzonder krachtig, zegt Kris. Hij vertelt over een dame uit Koekelberg. ‘Ik wist dat ze graag schilderde, maar ze was nog nooit in een museum geweest.’ Kris nodigde haar uit voor een uitstap naar het Museum voor Schone Kunsten in Brussel. ‘Het was een openbaring. Onderweg naar huis zei ze: ik ga van mijn huis een museum maken.’ Ze stelde vanaf dan haar woonst open voor mensen uit de buurt, die naar haar schilderijen kunnen komen kijken.

Omwegje

De veerkracht en vindingrijkheid van mensen in armoede is regelmatig een bron voor ontroering voor Kris. Uit zijn tijd als vakantiebegeleider herinnert hij zich nog levendig het verhaal van een man waarmee hij naar de winkel ging om inkopen te doen voor de maaltijd. Hij vroeg aan de verkoopster of ze hem kon helpen omdat hij zijn bril was vergeten. Kris: ‘Eigenlijk kon de man amper lezen. Via dit omwegje wist hij zijn waardigheid te behouden en zich uit de slag te trekken. Ik zal dat nooit vergeten.’

“Samen kunst beleven is krachtig.”

Luisteren in plaats van spreken

Kris begeleidt samenkomsten van de Volksuniversiteit: een plek waar mensen in armoede en mensen die hun strijd steunen elkaar ontmoeten. Er wordt gewerkt rond gezondheid, huisvesting, de toekomst van onze kinderen en recht op vakantie. Ook hier staat waardigheid centraal. ‘Dat wil concreet zeggen dat we vertrekken vanuit de ervaringen en de kennis van mensen met armoede-ervaringen.’ In de volksuniversiteit krijgt iedereen de kans om zijn denken te structureren en zijn mening te uiten. Er worden ook vaak gastsprekers uitgenodigd. ‘Maar,’ zegt Kris, ‘Van hen verwachten we vooral dat ze luisteren in plaats van spreken. Om waardevol advies te kunnen geven moeten ze ten volle begrijpen wat er leeft aan de onderkant. Echt luisteren naar mensen is echt essentieel.’

 

Headerfoto: Suzanne Jutzeler via pixabay
Kris Roels

In gesprek met

Kris Roels koos als student orthopedagogie voor een stageplaats bij Poverello Brussel. Hij wou uit eerste hand ondervinden hoe onze samenleving omspringt met de armsten onder ons en net daar een verschil maken. Hij is verbonden aan ATD Vierde Wereld sinds 1990 en werkte onder meer in afdelingen in New York, Colmar/Straatsburg en Brussel. ATD Vierde Wereld is een internationale mensenrechtenbeweging die opkomt voor een samenleving zonder armoede en uitsluiting. Kris was ook een tijd aan de slag als vakantiebegeleider en runt een straatbibliotheek in West-Vlaanderen.

Dit verhaal werd gepubliceerd op 7 februari 2020 in de categorie Armoede.

Eva De Groote

Neergepend door

Eva De Groote dwaalt nieuwsgierig rond om mensen te ontmoeten en kleine verwonderingen in woorden te vatten. Met een voorgeschiedenis als organisator in de kunsten is ze vandaag onafhankelijk aan de slag als romanschrijver en verhalenvinder. 

Ambitie: bruggenbouwer naar vakantie

In gesprek met Gudrün Van houdt | 28 januari 2020

Flashback naar 12 december 2019. De Barenzaal van het gerestaureerde energiegebouw van C-mine straalt ruimte en grandeur uit en is de plek waar het Forum van Iedereen Verdient Vakantie dadelijk van start zal gaan. Bussen uit heel Vlaanderen zijn onderweg naar de oude mijnsite. Aan een van de tafeltjes tref ik Gudrün Van houdt en haar partner Lee De Donder. Zij wou absoluut naar het forum komen, hij nam een dag vrijaf om haar te kunnen vergezellen. Gudrün ontdekte in haar eigen leven hoe snel je in financiële problemen kan komen als je met langdurige ziekte te kampen hebt. Ze hoopt op het forum heel wat op te steken dat ze mee terug kan nemen naar haar gemeente Willebroek. Zodat ze er mensen die het wat moeilijker hebben kan inspireren voor vakantie.

Bezig in de buurt

Ooit was Gudrün directiesecretaresse. Chronische gezondheidsproblemen maakten een eind aan die positie. Ze ontdekte uit eerste hand dat langdurige ziekte makkelijk tot financiële worstelingen leidt. En dat financiële problemen de bron zijn van sociaal isolement.

“Langdurige ziekte raakt makkelijk gekoppeld aan financiële problemen.”

Gudrün Van houdt

Vandaag is Gudrün 66% invalide, en bovendien erg gedreven om iets te kunnen betekenen voor mensen die het moeilijk hebben. Ze was eerder al actief in het ontmoetingscentrum in haar buurt en deed er onder meer aan budgetcoaching. ‘Ik stond er ook politieke vluchtelingen bij in alle praktische vragen die ze hadden, van paperassen tot afvalsortering.’

Genieten, ook tijdens ziekte

Vakantie was altijd al heel belangrijk voor Gudrün. Toen ze het minder breed kreeg, was ze creatief om via fora zoals vakantieveiling.be toch goedkope vakantiekansen te vinden. Toen ze voor haar terminaal zieke vader op zoek ging naar lokale vakanties leerde ze Iedereen Verdient Vakantie kennen. ‘Mijn vader heeft een longaandoening. Vroeger ging hij naar Spanje om te herstellen. Nu lukt dat niet meer.’ Regelmatig aan de Vlaamse kust logeren was echter financieel niet haalbaar voor de ouders van Gudrün. Ze stond hen bij om via Iedereen Verdient Vakantie een verblijf aan zee te boeken en was verrast door de mogelijkheden. ‘Mijn ouders zijn er op dit eigenste moment,’ zegt ze. ‘Het doet mij zoveel plezier om te weten dat mijn vader in zijn omstandigheden toch nog van een vakantie kan genieten.’

Bruggen bouwen

‘Elke dag is een geschenk, maar je moet het zelf uitpakken,’ zegt Lee. Gudrün treedt hem daarin bij. ‘Weet je, toen ik van geen hout pijlen kon maken, heb ik mij lange tijd opgesloten. Ik had geen centen dus ik kon niet naar buiten vond ik. Op een zeker moment in de zomer besefte ik dat ik eigenlijk perfect naar het gratis optreden in het park kon gaan. En dat er niets mis mee was om mijn eigen boterhammen en een drankje mee te nemen.’ Zodra Gudrün weer onder de mensen kwam, begon het snel beter met haar te gaan. Vandaag wil ze die ervaringen gebruiken om anderen vooruit te helpen. ‘Ik wil een bruggenbouwer zijn,’ zegt ze. ‘Mensen helpen om de weg te vinden naar uitstappen en vakantie. Daarom ben ik hier vandaag.’

“Ik was verrast door de mogelijkheden om via Iedereen Verdient Vakantie vakantiemogelijkheden te vinden.”

De zaal is intussen volgestroomd. Gastheer Jeroen Marijsse, bruggenbouwer bij Iedereen Verdient Vakantie test de microfoon uit. De forumdag gaat zo beginnen. Gudrün geeft me nog snel een beeld mee. ‘Je kan in de kelder gaan zitten, maar als je dat doet, vergeet dan niet om een ladder te zetten. En weet dat elk ding dat je hebt meegemaakt een trede in die ladder is waar je op kan gaan staan om er weer uit te geraken.’

Gudrün Van houdt

In gesprek met

Gudrün Van houdt was vroeger directiesecretaresse, vandaag is ze voor 66% invalide door haar chronische ziekte. Ze was eerder actief als vrijwilliger in het Lokaal Opvang Initiatief van Willebroek. Dat werk zette ze on hold om er te zijn voor haar ouders in het ziekteproces van haar vader. Gudrün droomt ervan om een Rap op Stap kantoor te starten zodat ze mensen kan toeleiden naar daguitstappen en vakantie. Lee De Donder is haar partner.

Dit verhaal werd gepubliceerd op 28 januari 2020 in de categorie Armoede.

Eva De Groote

Neergepend door

Eva De Groote dwaalt nieuwsgierig rond om mensen te ontmoeten en kleine verwonderingen in woorden te vatten. Met een voorgeschiedenis als organisator in de kunsten is ze vandaag onafhankelijk aan de slag als romanschrijver en verhalenvinder. 

Bij De Sfeer in Genk durven ze weer dromen van vakantie

In gesprek met Tina Emael, Ann Georges en Patrizia Bergauer | 19 november 2019

Terwijl het buiten grauw en grijs weer is, regent het in het Genkse ontmoetingshuis De Sfeer begroetingen en grapjes. Hier worden kranten gelezen en zorgen gedeeld. Ik drink thee met drie straffe dames. Ann, Tina en Patrizia hebben elk een totaal verschillend levensverhaal. Hun paden kruisten toen ze een stukje thuis vonden in De Sfeer. Een plek vinden om te landen brengt heel wat teweeg, ontdek ik in de verhalen van de dames. Het blijkt het begin van zelfontplooiing en wie weet ook van een pad naar vakantie..

Plezier

Tina is onthaaldame bij De Sfeer. Ze verwelkomt bezoekers en tracht op al hun vragen te antwoorden. Tina voelt zich nog wat onzeker over haar taak. ‘Ik zou nog wat meer naar buiten moeten durven komen,’ zegt ze, ‘maar ik ben al mijn leven lang bang om iets verkeerd te doen.’ Tina is 75. Ze groeide op in een arm gezin, als jongste van elf kinderen. ‘Ik hou van vreugde maar ik heb niet veel vreugde gekend in mijn leven.’ Tina vertelt hoe dat de laatste jaren veranderde. Sinds ze in De Sfeer komt ervaart ze plezier en verlegt ze haar grenzen. Door bijvoorbeeld het onthaal van bezoekers voor haar rekening te nemen.

De kracht van een persoonlijk verhaal

Regelmatig komen er in De Sfeer leerlingen over de vloer om het budgetspel te spelen. Het idee achter het spel is simpel: je krijgt centen en je moet er mee rondkomen. In de eerste ronde heb je een doorsnee budget te besteden, in de tweede ronde krijg je een leefloon toebedeeld. Welke keuzes maak je dan? ‘Ik haal er meteen de kinderen uit die van thuis uit weten wat zuinig zijn is,’ zegt Tina.

“Door naar het ontmoetingshuis te komen raak je weer op de sporen.”

Tina

Na het budgetspel vertelt Tina de kinderen over haar eigen levensloop. Telkens ze dat doet staat ze te bibberen op haar benen, vertelt ze. ‘Op het einde van mijn verhaal zeg ik dat ik nu terug in de spiegel durf te kijken.’ Meestal is het eerst effe stil en barst er dan een applaus los. Tina glimlacht verlegen. ‘Vaak is er ook iemand met een traantje,’ zegt ze.

Vakantiekansen? Dat moeten we uitchecken!

Patrizia bemant het wooninfopunt bij De Sfeer. Ze staat mensen bij in het bos van de administratie en speurt naar woningen op de private markt. ‘Ik interesseer mij voor kunst,’ zegt ze vrolijk. Maar de drempel om in je eentje iets op vlak van kunst of cultuur te gaan exploreren is groot, ondervond ze. ‘Daarom out ik mij tegenover iedereen hier,’ glimlacht ze. ‘Misschien vind ik op die manier medestanders en kunnen we samen op stap om kunst te beleven.’

“Ik out mij als kunstliefhebber, zo vind ik misschien medestanders om samen kunst te gaan exploreren”

Patrizia

Ik vraag de dames naar hun vakantie-ervaringen. Voor Tina is het onbekend terrein. ‘Ik zal eerlijk zijn,’ zegt Patrizia, ‘als je begint over vakantie kan ik alleen maar denken: oei, mijn arme portemonnee.’ Ik vertel over Iedereen Verdient Vakantie en tover een flyer tevoorschijn van het forum dat op stapel staat in Genk. Patrizia kijkt haar gezellinnen enthousiast aan: ‘Dat moeten we uitchecken!’

Onbetaalbaar

Ann genoot een opleiding textielontwerp en kinderverzorgster. Na haar afstuderen rolde ze eerst de modewereld in. ‘Ik maakte stukken voor onder andere Dirk Bikkembergs en Ann Demeulemeester.’ Toen ze hoogzwanger was ving ze voor het eerst een achtergelaten kind op. Dat was het begin van een pad van achttien jaar in de pleegzorg. Intussen heeft Ann geen pleegkinderen meer onder haar hoede, maar binnen De Sfeer combineert ze haar passie voor kinderen en kledij. ‘Ik verzamel kledingstukken en bezorg die aan de kinderen die ze het meest nodig hebben.’ Het is een taak die haar veel voldoening geeft. ‘Gisteren nog liep ik rond in een winkel in de stad en kwam ik een jongetje tegen dat ik van kleren had voorzien. Hij wees naar zijn trui en stak zijn beide duimen in de lucht. Zo’n moment is echt onbetaalbaar,’ lacht ze.

Een goed gevulde vakantievalies

Soms voorziet Ann ook vakantiespullen voor kinderen. ‘Onlangs konden twee jongens mee op een kamp via Hands Out. Ik zorgde voor een gevulde valies,’ vertelt Ann. Achteraf kwam een van de jongens het materiaal terugbrengen. ‘Zou ik de slaapzak nog mogen houden om bij mijn oma te gaan logeren?’ vroeg hij. ‘Pas je er nog in?’ vroeg Ann, het was een namelijk klein model. De jongen knikte. Ann zei dat hij de slaapzak kon terugbrengen als hij eruit was gegroeid. De jongen was gelukkig.

“Nu durf ik terug in spiegel te kijken”

Tina

Iemand komt opgewonden het ontmoetingscentrum binnen gelopen. ‘En?’ vraagt de man, ‘hoe hebben ze het gedaan?’ Het blijkt te gaan over De Sfeerboys, de voetbalploeg verbonden aan De Sfeer. Patrizia zoekt de uitslagen van de voorbije dagen op en begint ze te scanderen in het centrum. Ann wijst naar de verschillende trofeeën van de Homeless Cup in de vitrinekast. Allemaal trofeeën gewonnen door De Sfeerboys.

Tina legt haar hand op mijn arm. ‘Weet je,’ zegt ze, ‘door hier te komen geraak je weer op de sporen.’

Tina Emael, Ann Georges en Patrizia Bergauer

In gesprek met

Tina Emael, Ann Georges en Patrizia Bergauer zijn vrijwilligers bij De Sfeer. De Sfeer vzw is een ontmoetingshuis in Genk waar iedereen welkom is voor een koffie of een luisterend oor. Tina, Ann en Patrizia staan er onder meer in voor het onthaal, de kledingdistributie en wooninfobegeleiding. Om de twee weken is De Sfeer ook de setting voor een Rap op Stap kantoor.

Dit verhaal werd gepubliceerd op 19 november 2019 in de categorie Armoede.

Eva De Groote

Neergepend door

Eva De Groote dwaalt nieuwsgierig rond om mensen te ontmoeten en kleine verwonderingen in woorden te vatten. Met een voorgeschiedenis als organisator in de kunsten is ze vandaag onafhankelijk aan de slag als romanschrijver en verhalenvinder. 

Dromen van vakantie en een nieuwe start... in Vilvoorde

In gesprek met Luk Hollebecq | 6 september 2019

Op maandagavond is lokaal dienstencentrum De Meer in Vilvoorde de verzamelplek voor vzw (W)arm-kracht. De zomerse avondzon zet de ontmoetingsruimte in een warme gloed. Aan een van de tafels tikken de breinaalden, aan een andere wordt er volop gelachen en gepraat. Luk Hollebecq is druk in de weer met het ontvangen van nieuwe gezichten. Hij en zijn vrouw Fransien vormen de drijvende kracht achter (W)arm-kracht. En ze hebben grote dromen: een vaste stek met ruime openingsuren. Met ook een paar studio’s waar mensen op adem kunnen komen om een nieuwe start te nemen.

Wat negen jaar geleden begon als een paar info-avonden over gezondheid, is intussen uitgegroeid tot een heuse organisatie. Vandaag biedt (W)arm-kracht een ruim aanbod voor mensen met beperkte middelen. Er is onder meer een voedselbank, een spelotheek en een Rap op Stap kantoor. Daarnaast staan er tal van activiteiten op het programma: van repair café's en fotoworkshops tot beweegsessies en daguitstappen.

“Als je tijd investeert in mensen, echt naar hen luistert en vanuit respect ondersteuning biedt, krijg je daarvoor een diepe dankbaarheid terug. Dat is onbetaalbaar.”

Luk Hollebecq

Kom gewoon langs

‘Ik heb het geluk gehad om een jaar lang in de Marollen met drugsverslaafden te mogen werken,’ zegt Luk. Als twintiger ging hij naast zijn dagjob als vrijwilliger bij daklozen aan de slag. Hij wou hun leefwereld echt leren kennen. Een tijdlang bracht hij dan ook nachten met hen door op straat. ‘s Morgens sprong hij in de douche om daarna snel naar zijn werk te vertrekken.

Als hij vandaag terugkijkt ziet Luk in dat jaar op straat de zaadjes van (W)arm-kracht zitten. Tijd investeren in mensen. Niet veroordelen maar echt leren kennen. Luisteren en vanuit respect ondersteuning bieden. ‘De diepe dankbaarheid die je terugkrijgt is onbetaalbaar,’ zegt Luk. Hij veert recht omdat er iemand met een vragende blik naar hem toekomt. ‘Dus volgende week mag ik zomaar komen?’ vraagt de man in haperend Frans. Luk knikt. ‘Moet ik dan mijn identiteitskaart meebrengen?’ ‘Nee,’ zegt Luk, ‘dat hoeft niet, we kennen je nu al. Breng gewoon een zak mee om voeding mee te nemen.’ Een moment lang kijkt de man hem sprakeloos aan. Luk geeft hem een schouderklop en glimlacht.

Sparen voor een uitstap

Sinds 2013 is (W)arm-kracht aangesloten bij Iedereen Verdient Vakantie. ‘Iedereen die je hier ziet komt verzorgd voor de dag, maar vergis je niet,’ zegt Luk. ‘Veel van de mensen die naar (W)arm-kracht komen zijn mensen zijn die in onze samenleving uit de boot vallen.’ Hij legt uit dat sommigen bijvoorbeeld net teveel verdienen om voor voedselpakketen in aanmerking te komen. Maar intussen hebben ze wel de grootste moeite om rond te komen.

Op maandag trekt Fransien met een paar vrijwilligers naar Makro en BioPlanet om overschotten op te pikken. ‘s Avonds verdelen ze het voedsel onder de bezoekers van (W)arm-kracht en mensen doorverwezen door onder meer OCMW en Kind en Gezin. ‘Het is niet zo dat onze mensen geen geld hebben om eten te kopen,’ verduidelijkt Luk, ‘maar de centen die ze kunnen uitsparen op voeding, kunnen worden opzij gelegd voor bijvoorbeeld... een uitstap.’

Perspectief

Luk tikt op de boeken met vakantie-aanbod van Iedereen Verdient Vakantie. ‘Vaak moet je het idee van een uitstap stap voor stap bij mensen binnensmokkelen,’ zegt Luk met een glimlach. Hij geeft het voorbeeld van een man die na zijn scheiding helemaal vereenzaamd was. Luk sprak hem aan over een break, even weg van alles. Eerst had hij er totaal geen oren naar. Later nam de man het boek met vakantiekansen toch eens mee naar huis. Nog later vroeg hij of een midweek naar zee eventueel mogelijk was. ‘Hij trok er een paar dagen op uit,’ zegt Luk met lachende ogen. ‘Intussen gaat het veel beter met hem. Hij ziet weer perspectief in de dingen.’

Doorstart

Welke verlangens koestert Luk voor de toekomst? Hij moet er niet lang over nadenken. Een eigen stek voor (W)arm-kracht. ‘Nu moeten we elke week zeulen met spelotheek, informatiebrochures en voedselpakketten. Het zou geweldig zijn mochten we een vaste locatie hebben.’ Luk stelt ook vast dat de interesse voor Iedereen Verdient Vakantie groeit. ‘Ook op dat vlak zou het goed zijn mochten we een eigen locatie hebben en ruimere openingsuren. Zo kunnen we meer mensen toeleiden naar uitstappen en vakantie.’

“Vaak moet je het idee van een uitstap stap voor stap bij mensen binnensmokkelen”

Luk ziet het groots. Hij denkt aan een huis met een ontmoetingsplek op het gelijkvloers en een paar studio’s daarboven. ‘Een plek waar mensen vier à zes maanden kunnen verblijven. Lang genoeg zodat wij hen kunnen bijstaan met de paperassen en ze een doorstart kunnen maken om weer op eigen benen te staan.’ Luk herinnert zich van zijn tijd in de Marollen dat dat soort roulement goed kan werken in de praktijk. ‘De vrijwilligers hebben we al, nu nog de locatie.’

Luc Hollebecq

In gesprek met

Luk Hollebecq baatte in zijn professioneel leven een winkel voor bureaubenodigdheden uit in Vilvoorde, vandaag is hij op brugpensioen. Sinds 2010 runt hij samen met zijn vrouw Fransien (W)arm-kracht, een organisatie die strijdt tegen armoede en uitsluiting in Vilvoorde en omstreken. Luk en Fransien hebben vier volwassen kinderen.

Dit verhaal werd gepubliceerd op 6 september 2019 in de categorie Armoede.

Eva De Groote

Neergepend door

Eva De Groote dwaalt nieuwsgierig rond om mensen te ontmoeten en kleine verwonderingen in woorden te vatten. Met een voorgeschiedenis als organisator in de kunsten is ze vandaag onafhankelijk aan de slag als romanschrijver en verhalenvinder. 

3 dochters van Hoop blazen engagement aan in netwerk Iedereen Verdient Vakantie

In gesprek met Marianne Schapmans | 18 juni 2019

‘Hoop heeft twee mooie dochters. Hun namen zijn Woede en Moed.’ Zei Augustinus heel lang geleden.  Herkenbaar, vinden we in het netwerk dat vakantie mogelijk maakt voor mensen die minder kansen hebben. Want uit woede en verontwaardiging om hoe de dingen zijn, en moed om die dingen beter te maken, putten mensen energie. En die energie is nodig om in actie te komen voor een menswaardig bestaan voor iedereen.

Marianne Schapmans, netwerkverbinder bij Iedereen Verdient Vakantie, over de lange vakantieperiode die voor de deur staat:

"Armoede heeft een enorme impact op de vrije tijd van mensen. Uit de EU-SILC-enquête van de FOD Economie blijkt dat één op de vier Belgen zich geen weekje vakantie kan veroorloven. Mensen die moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen, voelen zich genoodzaakt om te focussen op hun basisbehoeften. Om van het leven te genieten, blijft er meestal geen budget meer over. Ze krijgen al snel het gevoel dat ze niet meekunnen, er niet bij horen. Kinderen vallen eveneens uit de boot, er staat een lang vakantieperiode voor de deur.

Door sociale uitsluiting leggen mensen in armoede weinig contacten en bouwen ze veel minder een sociaal netwerk uit. Ze schamen zich, sluiten zich af en komen terecht in een negatieve spiraal. Als samenleving moeten we kansen bieden, ook om leuke dingen te beleven.

Door een vakantie mogelijk te maken, geven we ademruimte, nieuwe moed en een gevoel van gelijkwaardigheid en vrijheid mee. Het is een investering in het potentieel van mensen in armoede, in het potentieel van onze samenleving.

Het netwerk Iedereen Verdient Vakantie permitteert zich de creatieve vrijheid om een derde dochter van Hoop toe te voegen: verwondering.  Verwondering, dat is de open blik waarmee we de kleine dingen kunnen herkennen die wél goed gaan. Waarmee we pareltjes van schoonheid zien. Verwondering verrast en inspireert ons. Geeft richting naar waar we meer van willen. Sommige obstakels kunnen we zelf niet aanpakken en dan leidt verwondering ons naar het pad dat wél werkt. Onze verhalen van verwondering delen we dan ook regelmatig op deze pagina Verbind Je Verhaal. Elke week lees je twee verhalen van verwondering, die we graag in de stroom en in de wereld brengen. Om te laten zien waar we meer van willen. Om anderen te inspireren. Om verbindingen te leggen, en meer mogelijkheden te creëren.

Hoop blaast het engagement aan in het netwerk Iedereen Verdient Vakantie”. We gaan de moeilijke verhalen niet uit de weg. De verontwaardiging over sociale uitsluiting blijft groot.  Hier werken we aan, samen en elke dag. Doe mee. Versterk het netwerk Iedereen Verdient Vakantie en Verbind Je Verhaal."

Marianne Schapmans

In gesprek met

Marianne Schapmans is directeur van Iedereen Verdient Vakantie bij Toerisme Vlaanderen. Iedereen Verdient Vakantie is een netwerk van ruim 2000 partners: sociale organisaties en toeristische aanbieders van verblijven en daguitstappen. Samen maken zij – via een systeem van kortingen, een online platform en netwerkactiviteiten vakantie mogelijk voor mensen die omwille van financiële of andere drempels niet zo makkelijk toegang vinden tot vakantie.

Dit verhaal werd gepubliceerd op 18 juni 2019 in de categorie Armoede.

Neergepend door

Griet Bouwen is Storyweaver voor het netwerk Iedereen Verdient Vakantie. Ze houdt van een hartelijk gesprek en stelt graag vragen die een verschil maken. Heb je zelf een verhaal dat je graag deelt? Contacteer onze redactie en zet je verhaal kracht bij.

Zaadjes planten voor een inclusief toerismebeleid

In gesprek met Seppe Dams en Licorice Leroy | 4 juni 2019

Wie ben jij? Het lijkt een eenvoudige vraag. En toch: de wie-ben-jij vraag is in onze samenleving overschaduwd door het hier-ben-ik statement. Ikken die met elkaar spreken, kunnen elkaar niet echt ontmoeten als evenwaardige partners. Dan is er geen openheid om elkaar te raken en te inspireren. Seppe Dams, netwerkverbinder bij Iedereen Verdient Vakantie en Licorice Leroy, beleidsmedewerker bij het Netwerk tegen Armoede, vinden elkaar in de wie-ben-jij vraag. En stellen samen vast dat de uitdagingen om mensen in armoede als waardig mens tegemoet te treden op de drempel van 2020 actueel blijven. Bij een kopje thee in een Brussels reiscafé wisselen Seppe en Licorice van gedachten over armoede, vakantie en de rol die het decreet Iedereen Verdient Vakantie kan vervullen in het waarmaken van het recht op vakantie voor iedereen.

Licorice valt met de deur in huis. Leven in armoede is schrijnend, zegt ze. Mensen ervaren schaamte en schuldgevoel. In een samenleving waar (bemiddelde) ouders hun kinderen amper iets willen ontzeggen, kunnen gezinnen in armoede dit niet.

Licorice: ‘Mensen in armoede zouden hemel en aarde geven voor hun kinderen. Ik ken mensen die het eten uit hun mond sparen voor de kinderen, en daardoor zelf met ondergewicht en gezondheidsproblemen kampen.’

Seppe: ‘Er is daar nog weinig inlevingsvermogen voor in onze samenleving. Dat is een deel van het probleem. Ik kan me daar over opwinden.’

Licorice: ‘Wij gaan vaak de boer op, samen met mensen in armoede, om hun verhalen te laten klinken. En dan reageren de mensen verrast. Mensen die niet in armoede leven kunnen het zich niet meer voorstellen wat zo’n leven betekent. Mensen weten niet meer dat er gezinnen zijn die met 1000 euro of nog minder moeten rondkomen.’

Seppe: ‘Sinds ik bij Iedereen Verdient Vakantie werk, nestelde er zich opnieuw een boosheid in mij. Een boosheid over het onrecht in de samenleving. Over hoe wij die samenleving organiseren, waar de verschillen tussen mensen te groot zijn.’

Wie ben jij, wat heb jij nodig?

Inleven in het leven van een ander is een eerste stap, vinden Seppe en Licorice. En daarvoor is ontmoeting nodig, die tot verbondenheid kan leiden. Onze ruimte voor ons eigen ik wat kleiner maken dus, zodat er plaats komt voor andere verhalen in je leven.

Licorice: ‘Ruimte maken voor mensen begint met plaats maken. Schuif op en vraag kom je naast mij zitten?  Als wij vorming geven en deelnemers ontdekken dat ze gewoon mensen onder elkaar zijn, dan verandert er iets. Dan beginnen we te verstaan dat armoede dikwijls het gevolg is van iets dat iedereen kan overkomen. Van een ongeluk of ziekte, van falen op school, van geen netwerk van andere mensen te hebben die het voor je opnemen als je in de problemen sukkelt. Die verhalen uitwisselen, doet verbondenheid groeien. En dat is belangrijk, want dan zien we dat mensen zich willen engageren.'

Seppe: ‘Ook voor ons zijn de mensen in armoede een hele belangrijke partner waar we willen naar luisteren. Naast de toeristische partners die vakantiekansen scheppen, en de sociale organisaties die dat aanbod tot bij de mensen brengen. De vakantiegangers – allemaal mensen met een beperkt inkomen – geven ons hun feedback. En heel belangrijk: zij praten ook met elkaar. Ervaren vakantiegangers zijn de beste reclame voor mensen die de stap nog niet gezet hebben. En ze maken het vaak ook voor elkaar mogelijk om die drempel te nemen. Al is het eenvoudigweg door op elkaars huisdieren te passen, zoals ze dat in Aalst zo tof hebben georganiseerd. Of buddyprojecten: die zijn ook zo’n massief breekijzer om mensen met vakantie te kunnen laten gaan. Het zit soms in van die kleine dingen als een valies vinden en helpen denken over wat daar allemaal in moet.’

Licorice: ‘Mensen in armoede wonen en leven in zo’n beperkte omgeving met weinig impulsen. Ze hebben vaak weinig kennis van welke mogelijkheden je als mens hebt om vrije tijd te beleven. Daarom is het echt noodzakelijk dat organisaties daar tijd in investeren. Dat ze samen met mensen in armoede kijken naar: wie ben jij, wat kan vrije tijd betekenen voor jou of je kinderen, hoe kan jij daaraan participeren?’

Seppe: ‘… Wie ben jij? Waar wil jij naartoe? En wat we ook vaak merken is dat daar nog een vraag voor komt: Durf jij nog dromen van vakantie? Kan jij nog geloven dat vakantie iets voor jou is?’

Licorice: ‘De wie-ben-jij vraag reikt verder. Armoede is een complexe verwevenheid van problematieken. Als je vakantie ter sprake wil brengen, raak je ook andere levensdomeinen aan:  onderwijs, wonen, mobiliteit, gezinssituatie. Want als je op vakantie wil gaan, heb je meer nodig dan goesting. Dan moet je er ook geraken. Dan moet je ook je huis kunnen verlaten. Als je schrik hebt dat de deurwaarder aan de deur gaat staan, dan wil je niet weg. Of zelfs de kinderen op kamp laten gaan, is voor sommige mensen een no-go, omdat ze bang zijn dat hun kroost daar opgehaald zou worden door instanties. Daarom geloof ik zo in de kracht van vrije tijd. Het kan mensen even ontlasten, los maken van hun situatie en hun dagelijkse leven waardoor ze misschien creativiteit en kracht vinden om iets aan hun situatie te veranderen.’

Seppe: ‘Daarom doen we wat we doen. Om mensen te gunnen even gewoon weer wat mens te mogen zijn.’


Mensen in verbinding brengen met mogelijkheden

Sociale organisaties en Rap op Stap kantoren overal in Vlaanderen leggen die brug tussen vakantie en mensen die in armoede leven. Ze kennen de vakantie- en daguitstapkansen en hebben relaties met mensen die er deugd van kunnen beleven.

Licorice: ‘Een goede toeleiding van mensen in armoede naar de vrijetijdsmogelijkheden is het allerbelangrijkste. Daar wordt veel waardevol werk gedaan door vrijwilligers. We mogen niet vergeten dat die vrijwilligers ook ondersteuning nodig hebben. Ik denk dat we met professionele ondersteuning belangrijke stappen vooruit kunnen zetten. Dan kan er een visie op toeleiding ontstaan. Dan kunnen mensen bijeen komen om samen een lokaal vrijetijdsbeleid waar te maken. En dan dingen opzetten zoals sparen voor vakantie, of mensen helpen om hun vakantie te plannen. Want mensen in armoede hebben niet vanzelf ruimte in hun hoofd om lange tijd voor de vakantie te beginnen denken aan valiezen en nodige spulletjes die daarin moeten. Trouwens, iemand die nog nooit een koffer heeft gepakt, weet gewoon niet wat daarin moet!’

Seppe: ‘Precies daarom hebben wij de gids Vakantievaardig: een klein boekje dat sociale organisaties kan inspireren omtrent hoe ze mensen in armoede kunnen helpen bij de voorbereiding van hun vakantie. En ook de Rap op Stap kantoren maken vakantie meer bereikbaar voor mensen die niet zo gauw naar een OCMW stappen of bij een armoedevereniging aangesloten zijn.’


Zaadjes planten

Mensen in armoede tot bij vakantiekansen brengen is één kant van de medaille. Dat aanbod aan vakantiekansen voortdurend verzorgen en uitbreiden is de andere uitdaging. Seppe en zijn collega’s houden contact met toeristische ondernemers, en onderzoeken waar nog meer slapende vakantiekansen kunnen wakker gemaakt worden.

Seppe: ‘We willen natuurlijk zoveel mogelijk ondernemers verwelkomen in ons netwerk. Hun engagement is dat ze hun deuren openen voor mensen in armoede. Wij vragen van hen een flinke korting op verblijfs- en toegangsprijzen. Maar de gesprekken die ik voer, gaan niet in de eerste plaats over die kortingen. Wél over het engagement dat ondernemers willen nemen.’

Licorice: ‘Als die wil tot engagement er niet is, heeft al dat babbelen weinig zin. Proberen te overtuigen werkt niet. Je kunt mensen wel raken door de verhalen van mensen in armoede.’

Seppe: ‘Dan is het eigenlijk in zo’n gesprek meer de kwestie om je af te vragen door welke verhalen mijn gesprekspartner geraakt wordt. En dan moet je eerst die wie-ben-jij vraag stellen, denk ik.’

Licorice: ‘Ja, zo doe ik dat. Al die gesprekken zijn als zaadjes. Je plant zaadjes van bewustwording rond armoede en kleine stapjes die mensen kunnen nemen om een verschil te maken. Ik probeer dat elke dag te doen.’

Seppe: ‘Welke zaadjes zou je bij ons, Iedereen Verdient Vakantie, willen planten?’

Licorice: ‘Ik zou dat graag samen met mensen in armoede willen doen, Seppe. Ik hoor jou zeggen dat hoge kortingen voor ondernemers haalbaar zijn. Mijn vraag is: is het ook haalbaar voor mensen in armoede? Want voor vele mensen is de prijs, zelfs bij 50% korting, nog te hoog. Als je met 50 euro per week moet rondkomen, is er gewoon geen ruimte om met vakantie te gaan. Dan is samen met een groep ergens een dag naartoe kunnen al heel wat.’


Drempels verlagen, waardigheid vasthouden

We mogen ons niet blindstaren op de mensen die al wel meekunnen, want er is nog een grote groep die zich echt geen vakantie kan veroorloven, zegt Licorice. Vakantie blijft nog voor een grote groep mensen in armoede buiten bereik. Honderden sociale organisaties in Vlaanderen nemen daarom initiatieven om samen met hun mensen toch minstens één keer in de zomervakantie op daguitstap te trekken.'

Licorice: ‘Zo’n daguitstap heeft een grote impact op mensen. Het is verrijkend, heerlijk. Maar het heeft ook een tristesse. Kijk, als wij een dagje naar zee willen bijvoorbeeld, doen we dat gewoon. Voor mensen in diepe armoede hangt die kans louter af van groepswerkers die de handschoen opnemen.

Seppe: ‘Dat proberen we ook aan onze sociale lidorganisaties mee te geven: die groepsuitstappen zijn belangrijk. En ze zijn opstapjes die ertoe kunnen leiden dat mensen later wel zelf die stap naar vakantie zetten.’

Licorice: ‘Nog een manier om de drempel te verlagen is de administratieve rompslomp minimaliseren. Zoals we dat net klaargekregen hebben in het decreet voor het deeltijds kunstonderwijs. Daar is nu geregeld dat de Uitpas aan kansentarief nu voldoende bewijs is voor korting voor mensen in armoede.’

Seppe: ‘Wij denken eraan iets gelijkaardigs te doen. Nu moeten mensen nog een bewijs voorleggen van hun omnio-statuut, schuldbemiddeling of verhoogde tegemoetkoming van het ziekenfonds. Eigenlijk zouden we dat met de bovenlokale Uitpas ook kunnen gaan regelen.’

Licorice: ‘Waardoor je vermijdt dat mensen voor de zoveelste keer moeten bewijzen dat ze arm zijn.’

Seppe: ‘Inderdaad, als het over waardigheid gaat, is dat een vervelende situatie. Maar voorlopig kunnen we niet anders, omdat we ook de toeristische ondernemers een garantie moeten kunnen geven dat hun kortingen bij de juiste mensen terecht komen.

Licorice: ‘Ja, oké. Dat begrijp ik. Zolang je de privacy van de mensen maar laat respecteren. Dat ze niet overal hun armoede moeten bewijzen.’

Seppe: ‘Jazeker, we zijn ons daarvan bewust. We proberen dat zo makkelijk mogelijk te maken. Meestal zijn het de sociale organisaties die daar zorg voor dragen. En als de mensen rechtstreeks bij ons boeken, zijn wij tevreden met een klever van het ziekenfonds, die ze via de makkelijkste weg mogen bezorgen aan ons. Ik bedenk net dat het eigenlijk logisch is dat meer mensen zelf hun vakantie willen boeken. Dat is een evolutie in de samenleving voor iedereen, dus waarom niet voor mensen in armoede. Ook dat gaat over waardigheid hé.

Licorice: ‘Het zou nog logischer worden als mensen rechtstreeks, via hun bovenlokale Uitpas, als die er ooit doorkomt, bij toeristische aanbieders terecht kunnen. Al moeten mensen dan wel het aanbod kennen natuurlijk.’

Seppe: ‘En daar zit dan precies onze rol: in het bemiddelen. Vaak hebben onze bemiddelaars nog gesprekken die aan die vakantiekeuze vooraf gaan. Dan gaat het over: waar ben je naar op zoek? Wat vind je belangrijk? Dat is het echte werk: eerst onderzoeken wat mensen nodig hebben en dan een match maken.


De geest van regelgeving voor ogen houden

Licorice is betrokken bij de stuurgroep en werkgroep die het nieuwe decreet Iedereen Verdient Vakantie zal vertalen naar uitvoeringsbesluiten en een charter voor het netwerk Iedereen Verdient Vakantie. Seppe werkte mee aan de voorbereiding van dat decreet. Wat brengt de toekomst?

Licorice: ‘Onlangs hoorde ik iemand van de stad Antwerpen vertellen dat ze alleen nog maar mogen antwoorden op vragen die tot bij hen komen. Kijk, dan sluiten we een hele groep mensen gewoonweg uit. Want mensen in armoede komen vaak niet met hun vragen. Dat maakt mij bezorgd. We hebben nu wel een decreet dat het recht op vakantie moet garanderen, maar je kunt met dezelfde regelgeving een warm, sociaal en breed verhaal maken, of een heel beperkt en koel ding.’

Seppe: ‘Ja, van bij de voorbereiding van het decreet vond ik de geest van die regelgeving het allerbelangrijkste. Ik merk nu dat in de uitvoering ervan mensen geneigd zijn om er een concrete lijn in te willen steken. Terwijl we denken dat een continuüm beter werkt dan een harde lijn. We moeten toch dat voortdurende gesprek blijven voeren, zodat de geest van het decreet de leidende visie blijft. En dat is: iedereen verdient vakantie. Er zijn ook meer middelen nodig. Onder andere voor de Rap op Stap kantoren en voor zoveel waardevolle vakantie-initiatieven die nu niet toegankelijk zijn voor mensen met een beperkt inkomen.’

Licorice: ‘Ik denk dat daar in de volgende regeerperiode wel werk kan van gemaakt worden. Op het kabinet van de minister hadden we al een goed gesprek, en mensen in armoede waren daarbij aanwezig. Deze gesprekken moeten op nog meer plekken gevoerd worden, zoals binnenkort bij de directie van Toerisme Vlaanderen.’

Seppe: ‘Licorice, dankjewel voor jouw insteken. Ik voel me geappelleerd om nieuwe verbindingen te leggen. Waarom niet de volgende minister uitnodigen om mee op kamp te gaan bijvoorbeeld? Binnenkort heb ik een gesprek bij een grote toeristische speler. Ik ga mijn presentatie thuislaten en in de wie-ben-jij modus stappen. Dat is voor mij  een groot cadeau uit dit gesprek: nieuwsgierig blijven naar het verhaal van de ander.’

Licorice en Seppe

In gesprek met

Seppe Dams en Licorice Leroy

In januari 2016 maakte Seppe Dams de overstap van het Vlaamse Jeugdbeleid naar het netwerk Iedereen Verdient Vakantie. Anderhalf jaar lang wijdde hij een belangrijk deel van zijn tijd aan de voorbereidingen van een nieuw Vlaams Decreet voor het sociaal toerisme. Het decreet is inmiddels gestemd in het parlement, waarna minister van Toerisme Ben Weyts een stuurgroep in het leven riep die voor de uitvoeringsbesluiten van het decreet voorbereidt.

Als voormalige groepswerker in twee verenigingen waar armen het woord nemen herinnert Licorice Leroy zich het participatieve proces in voorbereiding naar het decreet. Sinds twee jaar werkt Licorice als beleidsmedewerker vrijetijd, cultuur, sport, media en jeugdwerk bij het Netwerk tegen Armoede. Ze zetelt in de door de minister samengestelde stuurgroep en in een werkgroep die een charter zal opstellen dat de samenwerking van alle partners in het netwerk Iedereen Verdient Vakantie moet regelen.

 

Dit verhaal werd gepubliceerd op 4 juni 2019 in de categorie Armoede.

Neergepend door

Griet Bouwen is Storyweaver voor het netwerk Iedereen Verdient Vakantie. Ze houdt van een hartelijk gesprek en stelt graag vragen die een verschil maken. Heb je zelf een verhaal dat je graag deelt? Contacteer onze redactie en zet je verhaal kracht bij.

Pagina's

Copyright © 2021 Steunpunt vakantieparticipatie | Disclaimer | Privacy |